Gland نوعی اتصال است که هدف از به کارگیری آن ایجاد پوشش روی کابل در محل اتصال کابل ها و جعبه تقسیم است. این پوشش به جهت ایجاد ایمنی برای کابل است و از کابل ها در برابر بارهای وارده، رطوبت، گرما، شعلۀ آتش، خوردگی و آسیب های جانبی محافظت می‌­کند.

از آن­جایی که سیم کشی برق در تمام صنایع کاربرد دارد، Gland هم وسیله ای بسیار پرکاربرد است و می­‌تواند به صورت های مختلف و در جاهای مختلف استفاده گردد. یکی از موارد مهم مصرف انواع گلند، در جایگاه های سوخت است. با توجه به اهمیت بالای ایمنی در جایگاه سوخت و وجود مواد قابل اشتعال، لازم است تا از Gland ها و کابل های مناسب جهت سیم کشی جایگاه استفاده گردد و سیستم مربوطه از استانداردهای لازم برخوردار باشد.

جهت انتخاب یک گلند مناسب برای کاربرد مورد نظر، یک سری سوالات مطرح است که با پاسخ به آن­ها باید نهایتاً Gland مناسب برگزیده شود. سوالات مطرح شده عبارتند از:

  • Gland در فضای داخلی استفاده می‌­شود یا در فضای باز؟
  • محل استفاده از Gland، یک محیط امن است یا در یک محیط خطرناک و دارای قابلیت اشتعال و انفجار نصب می­‌شود.
  • دمای محل قرار گیری Gland چگونه است و دما ثابت یا متغیر است؟
  • رطوبت و میزان گرد و غبار هوا در منطقۀ مورد نظر چقدر است؟
  • آیا در نزدیکی آن، گازها و مواد خورنده وجود دارد؟

انواع گلند ها با توجه به کاربرد مورد انتظار از آن­ها دارای انواع مختلفی از لحاظ جنس، ساختار، شکل و مواد هستند که در ادامۀ این مطلب به آن­ها اشاره خواهد شد.

انواع گلند از لحاظ جنس

1. گلند پلاستیکی

گسترۀ بسیار زیادی از اتصالات و کابل ها قابلیت استفاده از گلند پلاستیکی را دارند. مقاومت این Gland ها در برابر مواد خورنده مانند آب نمک، گریس‌ها و اسیدهای ضعیف خوب است و بنابراین در شرایطی که محل قرار گیری کابل ها و گلند در مجاورت مواد خورنده است، استفاده از Glandهای پلاستیکی توصیه می­‌شود.

گلندهای پلاستیکی اصولاً در برابر دماهای بالا مقاومت خوبی ندارند و از این رو استفاده از آ­ن­ها در مجاورت مواد قابل اشتعال و آتش زا به هیچ عنوان توصیه نمی­‌گردد. این گلندها در رنگ های مختلفی موجود هستند و از این رو قابلیت کد گذاری آن­ها وجود دارد.

2. گلند فولاد ضد زنگ (Stainless Steel)

Gland های از جمس فولاد ضد زنگ نوعی از گلندهای فلزی هستند که معمولاً داراری درجه حفاظتی IP69 و IP68 ضد آب هستند. این نوع Gland دارای خاصیت مقاومت در برابر خوردگی بالایی در مواجه موادی چون الکل، بنزین، اسیدهای ضعیف و آب نمک است.

از آن­جایی که این گلندها دارای مقاوت بالایی در برابر دما و فشار هستند به طور گسترده در صنایعی چون دکل های سیم کشی برق و تلفن، اتوماسیون صنعتی و انرژی های تجدید پذیر استفاده می‌­شوند.

3. گلند برنجی با روکش نیکل (Nickel Plated Brass Cable Gland)

این نوع گلند از جنس برنج است و پوششی از نیکل روی جنس برنجی قرار گرفته است. از این گلند به طور گسترده در ماشین آلات، نیروی دریایی و کارخانجات استفاده می­‌شود. این گلندها مقاومت دمایی و فشاری مناسبی دارند و قادر هستند در بازۀ دمایی -40 تا 120 درجه سانتی گراد کار کنند.

گلند آلومینیومی (Aluminum Cable Gland)

این گلندها معمولاً با یک روکش PVC برای حالت آرموردار استفاده می­‌شوند و می­‌توان از آن­ها برای محیط های داخلی و خارجی استفاده کرد. درجه حفاظتی گلندهای آلومینیومی IP66 می‌­باشد.

5. گلند PVC

گلندهای PVC از مقاومت بالایی برخوردار بوده و بسیار سبک هستند. این گلندها انعطاف پذیری مناسبی دارند و معمولاً از آن­ها برای محیط های خارجی و نامناسب استفاده می‌­شود.

انواع گلند بر اساس نوع ابعاد و رزوه

گلند نوع PG

این نوع گلندها طبق استاندارد DIN 40430 و در آلمان و کشورهای آلمانی زبان استفاده می­‌شوند. عدد درج شده بعد از PG در مشخصات گلند، نشان دهندۀ بیشترین قطر کابل عبوری از گلند بر حسب میلی متر می‌­باشد.

گلند نوع متریک (Metric Cable Gland (M

رزوۀ متریک بر اساس استاندارد ISO متداول ترین نوع رزوۀ پیچ ها است. عدد بعد از M در پیچ ها و گلند ها نشان دهندۀ قطر خارجی اسمی پیچ بر حسب میلی متر می­باشد.

گلند نوع NPT

این نوع از رزوه های گلندها طبق استاندارد بین المللی لوله هات و اتصالات NPY ساخته می­‌شوند. همچنین این پیچ ها دارای دونوع صاف و مخروطی هستند که در  کاربردهای مختلف و برای استحکام بالا و آب بندی محکم استفاده می­‌شوند. عدد بعد از NPT نشان دهندۀ قطر خارجی پیچ بر حسب اینچ می­‌باشد.

گلند نوع G

نوع G بر اساس استانداردهای فنی BSP پیچ ها طراحی شده است و در سطح جهان به تصویب رسیده است. روش اتصال گلندهای نوع G به صورت اتصال نر و مادگی می­‌باشد. عدد بعد از G نشان دهندۀ قطر خارجی پیچ بر حسب اینچ می­‌باشد.

اجزاء، نوع اتصال و اشکال مختلف گلندها

گلندها ساختار تقریباً ساده ای دارند و از اجزاء پیچیده ای تشکیل نشده اند. بدنۀ انواع گلند وظیفه حفظ ساختار و ایجاد استحکام در برابر بارهای خارجی را بر عهده دارد که قبلاً درباره­ جنس های مختلف گلند توضیح داده شد. واشر گلند که وظیفۀ آب بندی را بر عهده دارد، در قسمت خارجی گلند نصب شده و می‌­تواند تکی یا دوتایی باشد. از دیگر اجزاء جانبی گلند می­توان به درپوش، مهره و واشر O ring اشاره کرد.

بر اساس کاربرد مورد نیاز، روش های مختلفی جهت اتصال گلند ها وجود دارد. از جملۀ این روش ها می­‌توان به اتصال با چسب، اتصال با پیچ یا فلنج، اتصال رزوه ای، اتصال با جوشکاری و یا اتصال پرسی اشاره کرد. اکثر گلندهای موجود در بازار از نوع رزوه ای هستند و این نوع از گلند ها دارای شرایط نصب مطمئن تری هستند.

همچنین از لحاظ شکل، گلندها دارای دو نوع معمولی و فلت هستند. تفاوت این دو نوع گلند در این است که نوع معمولی دارای مقطع دایروی بوده و برای سیم ها و کابل های معمولی استفاده می­‌شود، اما نوع فلت دارای دریچۀ مستطیلی شکل باریک است که سیم های با مقطع صاف قابلیت عبور از آن­را دارند.

گلند Gland ضد انفجار

بسته به کاربرد مورد استفاده و محیط قرار گیری سیستم، انواع گلندها باید دارای یک سری مشخصات ویژه علاوه بر ویژگی های اصلی خود باشند. گلندهای ضد انفجار (Explosion-proof cable glands) نوع خاص و پرکاربردی از گلندها هستند که دارای ویژگی ضد اشتعال و انفجار هستند.

این نوع از Gland ها دارای یک پوشش از جنس مواد ضد آتش هستند و از آن­ها برای مناطق پرخطر و قابل اشتعال مانند صنایع نفت و گاز و پتروشیمی و به طور مشخص در جایگاه سوخت استفاده می­‌شود. این گلندها همچنین از انتشار هر نوع جرقه و جریان الکتریسیته به بیرون جلوگیری می­‌کنند. به Gland های ضد انفجار اصطلاحاً گلند EX هم گفته می‌­شود.

گلندهای ضد انفجار مطابق با استانداردهای ضد انفجاری که در مقاله استانداردهای تجهیزات ضد انفجار توضیح داده شد، طراحی و تولید می­‌شوند. برخی از این استانداردها عبارتند از: IEC & EN 62444 ،IEC 60079 ،IEC 60092 ،NFPA 70 ،API RP 14F و API RP 14FZ.

رتبه بندی و استانداردهای انواع گلند ها

از آن­جایی که انواع گلند ها با در نظر گرفتن مسائل ایمنی طراحی شده اند، باید یک سری دستورالعمل ها برای رتبه بندی آن­ها از لحاظ کیفیت موجود باشد تا مشخص شود که گلند مورد طراحی از چه کیفیتی برخوردار است. معیار (IP (Ingress Protection Marking، گلندهای مختلف را از لحاظ طراحی و نوع عملکرد رتبه بندی می­‌کند. از گلندهای شاخص رتبه بندی IP می­توان به IP68 و IP69K اشاره کرد.

گلندهای رایج موجود در بازار تحت استاندارد جدید اروپا طراحی و ساخته می­شوند که کد مربوط به آن EN50262 می­‌باشد. همچنین در خصوص گلندهای ضد انفجار باید توجه داشت که این گلندها باید از استاندارد EX و استانداردهای مربوط به HSE برخوردار باشند و معمولاً هر کشور هم به طور جداگانه استانداردهایی در زمینۀ تجهیزات ضد انفجار ارائه می‌­دهد که گلندها باید از آن­ها برخوردار باشند.

گلندها از لحاظ نوع رزوه دارای دو نوع تقسیم بندی نوع میلیمتری و نوع اینچی هستند که نوع میلیمتری با M و نوع اینچی با PG مشخص می­‌شوند. اصولاً انواع گلندهای نوع میلیمتری با رنگ سیاه و نوع اینچی با رنگ خاکستری به بازار عرضه می­‌گردند.

موارد مهم برای انتخاب گلند مناسب

توجه به یک سری نکات برای انتخاب انواع گلند مناسب می­‌تواند به ما در این زمینه کمک کند. از این رو یک چک لیست نهایی تهیه شده است تا با توجه به آن بهترین گلند انتخاب شود.

  • آیا قطر سوراخ گلند به اندازه کافی بزرگ است که بتواند تمام سیم ها را از خود عبور دهد؟
  • آیا استحکام و مقاومت فشاری گلند برای کاربرد مورد نظر ما کافی است؟
  • آیا نوع اتصال گلند برای کاربرد ما مناسب است؟
  • مقادیر سایز دهانه و عمق و ضخامت گلند به حالت M یا PG بیان شده است؟
  • استانداردها و شرایط محیط عملکرد از لحاظ ایمنی و ضد انفجار بودن چگونه است؟

با توجه به نکات ذکر شده می­توانیم انواع گلند مناسب را برای کاربرد مورد نظرمان انتخاب کنیم. از برندهای معروف در زمینۀ گلند کابل می‌­توان به آل وان (Ale-1)، شارک (Shark)، گلند ASP، وارم Warom، بیمد Bimed، هاوک HAWKE و… اشاره کرد.