لوله گالوانیزه همان لوله فولادی است که پوششی از فلز روی بر آن پوشانده شده است. پوشش روی (Zn) باعث مقاومت لوله در برابر خوردگی و زنگ زدن می گردد. به همین دلیل استفاده از لوله گالوانیزه در شرایطی که لوله مدام در معرض رطوبت است بهترین گزینه می باشد. برای پوشش دهی لوله از دو روش گرم و سرد استفاده می شود.

استاندارد ملی ایران که برای تولید لوله گالوالنیزه تدوین شده است، ویژگی ها و روش آزمون لوله گالوانیزه گرم را  با عنوان «لوله های فولادی با پوشش گالوانیزه به روش غوطه وری گرم» مورد بررسی قرار داده است. طبق این استاندارد، گالوانیزه کردن لوله به روش غوطه وری گرم به صورت زیر تعریف می شود:

تاریخچه گالوانیزه کردن فولاد

گالوانیزه کردن بیش از صد سال است که برای محافظت از آهن و فولاد در برابر زنگ زدگی استفاده می شود. در آن زمان فولاد گالوانیزه شده در مکان های مختلفی و به منظور محافظت از سیم سیمی (برای کابل های تعلیق در پل بروکلین) و حتی برای ناودانی ها در خانه ها استفاده می شد.

انواع لوله گالوانیزه

لوله های گالوانیزه با توجه به شکل ظاهری و کاربردشان انواع گوناگونی دارند و می توان آن ها را از جنبه های گوناگون مانند روش تولید، روش پوشش دهی، جنس لوله و … به صورت زیر تقسیم بندی کرد.

۱- انواع لوله گالوانیزه از نظر جنس لوله

تمامی لوله های گالوانیزه از جنس فولاد یا همان آهن هستند که بر روی آن ها پوششی از فلز روی کشیده شده است.

۲- انواع لوله گالوانیزه از نظر روش تولید

لوله های گالوانیزه به دو روش قابل تولید هستند:

  • تولید لوله از ورق (لوله درزدار)
  • تولید لوله به صورت بدون درز

تولید لوله از ورق (لوله گالوانیزه درزدار)

این روش تولید لوله گالوانیزه با استفاده از دو نوع ورق امکان پذیر است: ۱- تولید از ورق گالوانیزه ۲- تولید از ورق فولادی و سپس گالوانیزه کردن لوله

در روش اول، ورق گالوانیزه وارد خط تولید لوله شده و با استفاده از آن لوله گالوانیزه تولید می گردد. این مدل لوله گالوانیزه از جمله لوله های برق به شمار می رود و کاربرد سازه ای ندارد.

در روش دوم از ورق فولادی برای تولید لوله استفاده می شود و پس از تولید لوله فولادی آن را گالوانیزه می کنند (پوشش فلز روی به آن اضافه می کنند).

پرکاربردترین و همچنین بیشترین تولید لوله های گالوانیزه از روش دوم، یعنی تبدیل ورق فولادی به لوله و سپس گالوانیزه کردن آن انجام می شود. لوله تولید شده به این روش ارزان تر می باشد.

تولید لوله گالوانیزه به صورت بدون درز

در این روش از لوله بدون درز یا همان لوله مانیسمان برای گالوانیزه کردن استفاده می شود. لوله مانیسمان مستقیما از شمش فولادی تولید شده است، به همین دلیل در آن هیچگونه درزی وجود ندارد. با استفاده از لوله مانیسمان می توان لوله گالوانیزه بدون درز تولید کرد.

۳- انواع لوله گالوانیزه از نظر روش گالوانیزه کردن

پوشش گالوانیزه که روی لوله ایجاد می شود به دو روش گرم و سرد انجام می گیرد. در واقع اینگونه می توان گفت که آبکاری لوله با فلز روی به دو روش آبکاری گرم و آبکاری گرم تقسیم می شود.

  • لوله گالوانیزه گرم

لوله گالوانیزه گرم به این شکل تولید می شود که لوله فولادی در استخری از فلز روی مذاب فرو برده می شود تا تمام سطح داخلی و خارجی آن با فلز روی پوشیده شود. لوله گالوانیزه گرم نسبت به گالوانیزه سرد دوام و کاربرد بیشتری دارد.

  • لوله گالوانیزه سرد

برای ایجاد پوشش گالوانیزه به روش سرد، با استفاده از الکترولیز نمک های روی، لوله فولادی به گالوانیزه تبدیل می گردد. در واقع گالوانیزه سرد شامل فرآیند الکترولیز محلول نمک روی است. با این کار، پیوند میان اتم های سطح لوله شکسته شده و اتم های فلز روی با اتم های فولاد پیوند برقرار می کنند. در نتیحه پوششی از فلز روی با عمق نسبتا کم در سطح لوله فولادی ایجاد می شود.

ویژگی های لوله گالوانیزه

مهم ترین ویژگی های لوله گالوانیزه که آن را متمایز از سایر لوله ها می کند به شرح زیر می باشد.

محافظت در برابر عوامل مخرب محیطی: گالوانیزه کردن مانند رنگ کردن، با ایجاد مانعی بین فولاد و محیط، از لوله در برابر عوامل محیطی مخرب محافظت می کند.

محافظت در برابر خوردگی: لوله گالوانیزه به دلیل پوششی که دارد در برابر خوردگی مقاوم است. همچنین به این دلیل که فلز روی از نظر الکتروشیمیایی واکنش پذیرتر از فولاد است؛ حتی اگر پوشش گالوانیزه خراشیده شود، گالوانیزه‌ی اطراف خراش از زنگ زدن فولاد جلوگیری می کند. این ویژگی باعث می شود لوله گالوانیزه نسبت به هر پوشش دیگری مقاومت بیشتری در برابر زنگ زدن و خوردگی داشته باشد.

جوش پذیری بالا:  جوشکاری روی لوله های گالوانیزه تفاوت بسیاری کمی با جوشکاری لوله های فولادی دارد. تایید کننده این ادعا نیز این نکته است که از پنجاه سال پیش تشخیص داده شده که جوش روی لوله فولادی گالوانیزه و جوش روی لوله فولادی بدون پوشش -در صورتی که کیفیت جوش ها قابل مقایسه باشد- استحکام مشابه و قابل مقایسه ای دارند.

نکته: اگر در جوشکاری لوله های گالوانیزه با مشکلی مواجه شوید که در جوشکاری لوله های فولادی وجود ندارد، احتمالا به این دلیل است که مهندس جوش حجم گازی را که از تبخیر روی در طی جوشکاری ایجاد می شود، محاسبه نکرده است. زیرا هرچه پوشش روی ضخیم‌تر باشد، دود بیشتری تولید می‌شود.

مزایای استفاده از لوله گالوانیزه

استفاده از لوله گالوانیزه در صنعت نسبت به لوله های ساده دارای مزایای بالقوه ای است. برخی از مزایای استفاده از لوله گالوانیزه به شرح زیر است:

  • لوله های گالوانیزه بسیار بادوام هستند و طول عمر بالایی دارند.
  • نسبت به لوله های فولادی معمولی مقاومت بالاتری در برابر ضربه و سایش دارند.
  • در شرایط آب و هوایی سخت مانند باد و باران مقاومت خوبی دارند (به دلیل مقاومت سایشی بالا).
  • حمل و نقل و استفاده از آنها آسان است و به راحتی می توان آنها را در سازه ها اجرا کرد.
  • در برابر خوردگی و نمک ها مقاوم هستند.
  • به رنگ کردن نیاز ندارند.
  • بررسی آنها برای آسیب آسان است. آنها را می توان با چشم غیر مسلح بررسی کرد.
  • به دلیل دوام و استحکامی که دارند نیازی به نگهداری یا تعمیر بالایی ندارند.
  • لوله گالوانیزه قیمت مناسب تری نسبت به سایر لوله های پوشش دار دارد.

معایب لوله گالوانیزه

اگرچه لوله گالوانیزه مزایای بسیاری دارد، اما به این معنی نیست که هیچگونه ضعف یا مشکلی متوجه آن نمی باشد. این نوع لوله نیز در گذر زمان باعث بروز مشکلاتی می شود که آن ها را به صورت زیر می توان بیان کرد.

  • خوردگی داخلی: با اینکه پوشش روی برای مدت نسبتا طولانی از زنگ زدگی لوله جلوگیری می کند، اما در نهایت و با طول عمر لوله، خوردگی در آن اتفاق می افتد. در این زمان معمولا لوله از داخل شروع به خوردگی می کند که در نهایت می تواند منجر به نشتی یا سوراخ شدن لوله می شود.
  • آلودگی آب: در صورتی که لوله های گالوانیزه مورد استفاده برای انتفاب آب شروع به خوردگی کنند، ممکن است مواد خورنده و سرب به آب نفوذ کند. همچنین در زمان بروز خوردگی مواد معدنی شروع به تشکیل پلاک درون لوله می کنند که تجمیع آن ها باعث محدود شدن جریان آب و حتی تغییر رنگ آب می گردد.
  • قیمت لوله گالوانیزه نسبت به لوله فولادی: قیمت لوله گالوانیزه و همچنین هزینه رفع آسیب در این نوع لوله بیشتر از لوله های فولادی معمولی است.
  • موارد استفاده از لوله گالوانیزه

    لوله گالوانیزه برای انتقال دادن گاز، آب و مایعات مختلف کاربرد فراوانی دارد. لوله های فولادی در برابر آب فرسوده می شوند و دچار زنگ زدگی می شوند. که برای سلامتی انسان بسیار مضر هستند. به همین دلیل لوله های انتقال آب در مصارف خانگی از جنس  لوله گالوانیزه می باشند. به طور کلی کاربرد لوله گالوانیزه را می توان به صورت زیر بیان کرد:

    • داخل و خارج ساختمان ها به منظور تامین آب حمام، لوله کشی آشپزخانه
    • استفاده در سازه های فلزی به عنوان لوله های داربستی و …
    • آبیاری گلخانه ها و زمین های کشاورزی
    • حفاظت از کابل ها و سیم ها در دکل های برق ، دکل های مخابراتی، راه آهن و …
    • تیر چراغ برق
    • استفاده در حصار کشی و ایجاد حفاظ
    • ساخت تصفیه خانه های و سیستم های تهویه
    • استفاده در صنایع سبک، تاسیسات فرعی، تاسیسات دریایی و …